,,Het liefst zien ze een huilende boswachter die op zijn knieën in een brandend bos zit.”
Interview met Jeroen Pater, boswachter Staatsbosbeheer/voorlichting- en recreatie (VPR)
Door Robbert Daalder
Het bos en de duinen zijn je lust en je leven. Je doet niets liever dan er in rondlopen, plantenvegetaties in de gaten houden en vogels beschermen in het broedseizoen. Dan komt er een dag waarop je wordt opgeroepen omdat er een brandje schijnt te zijn in het duingebied. Een dag later ligt zestig hectare van dit kostbare gebied volledig in de as; een regelrechte ramp voor een boswachter.
Het overkwam boswachter Jeroen Pater (41) van Staatsbosbeheer aan het einde van de zomer van 2009. Pater is werkzaam in het Schoorlse duingebied tussen Schoorl, Bergen, Bergen aan Zee, Groet en Camperduin. Tot en met begin september van het afgelopen jaar heeft de boswachter geregeld te maken gehad met bosbranden die waarschijnlijk ook nog eens zijn aangestoken. Ondertussen zijn er al 150 hectaren verloren gegaan en van de pyromaan ontbreekt nog altijd ieder spoor.
Hoe heeft u alle duinbranden meegemaakt?,,Het was net of ik in een speelfilm terecht was gekomen”, begint Pater. ,,Er kwam een oproep binnen dat er een brandje was bij het Vogelmeer, een kostbaar gebied. Ik ging er heen om te kijken wat er aan de hand was en al heel snel werd het me duidelijk dat er een heftige brand woedde die snel om zich heen greep. Het ging allemaal zo ontzettend snel. Mijn collega’s zeiden dat er geen stoppen aan was en dat de schade alleen nog maar erger zou worden. Voordat ik er erg in had was er een gigantisch brandweerpeloton ter plaatse. Je doet dan je best om ze van zoveel mogelijk informatie te voorzien, wij zijn ten slotte de enige met uitgebreide terreinkennis.”
Het is dan vrijdagmiddag 28 augustus 2009. Het is de eerste bosbrand in een, naar blijkt later, hele serie van ernstige branden in dit natuurgebied. Nog nooit werd er zo veel materiaal ingezet bij een brand als die in het Schoorlse duingebied. In totaal ging er zestig hectare duingebied verloren.
,,Ik zat in een commandopost tussen allemaal politie- en brandweerlieden. Alles ging in een waas aan me voorbij. De hoofdofficieren waren druk in overleg en ik hoor ze nog tegen elkaar zeggen: ,,Dit is een hele felle brand en die gaan we niet tegenhouden. We moeten alles inzetten wat we hebben.” Wanneer er weer een nieuwe stoplijn werd gepland, een lijn van struiken, bomen en planten die worden gerooid om de brand te stoppen, wist ik dat we het gebied tot aan die grens gewoon kwijt waren.”
Hoe ervoer u de totale schade?
,,Dat was wel even slikken. We gingen samen met de pers het getroffen gebied in om te kijken wat de brand had aangericht. De schade was enorm. Dit is zonder twijfel de ergste brand geweest van alle branden die daarna nog volgden. Een aantal branden later ben ik met een journalist van RTV NH nog een keer over het hele gebied heen gevlogen. Dat was erg confronterend omdat je dan pas echt goed ziet hoe groot de schade is. We keken neer op een kale zandvlakte en de stukken die nog wel enigszins bebost waren, zaten vol met littekens die de banden van de brandweerwagens hadden achtergelaten. Het duurt tientallen jaren voordat die grond weer hersteld is, misschien nog wel langer. Denk maar eens aan de karrensporen in bijvoorbeeld Drenthe, die staan er nog steeds en komen uit de middeleeuwen. Het duurde zeven dagen voordat alles wat nog gloeide helemaal gedoofd was. De maatregelen, zoals het nablussen- en controleren van het gebied, zijn ingrijpender dan de brand zelf.”
Het Groote Ganzenveld, de Mariavlakte en het Frederiksveld in de duinen bij Bergen aan Zee zijn belangrijke broedplekken voor onder andere eenden, hagedissen en de zeldzame nachtzwaluwen. De brand van 14 april 2010 in de deze duinen werd door de burgemeester van Bergen bestempeld als een natuurramp. Er waren 250 brandweerlieden nodig om het vuur onder controle te krijgen, ongeveer 450 inwoners van Bergen aan Zee moesten worden geëvacueerd en met 45 hectare is er veel historische grond verloren gegaan.,,Die brand heeft ons veel pijn gedaan. Het Ganzenveld is een van de mooiste stukken van Schoorl. In het broedseizoen, dat loopt van april tot juli, zetten we dit stuk dan ook af. Die brand viel midden in dit seizoen en veel broedsels zijn verbrand, doodzonde.”
De grootste nachtmerrie van een boswachter…
,,Ja, absoluut! Ik ben van kleins af aan al helemaal gek van de natuur, vond het schitterend om in het bos rond te lopen en naar vogels te kijken. Altijd nieuwsgierig naar alle verschillende planten die uit de grond komen. De natuur is je natuur, dat maakt dat ik er zo gek op ben. Ik vind het leuk om mijn kennis over dit gebied over te dragen op andere liefhebbers. Toen ik tien was kwam ik voor het eerst in het Schoorlse duingebied en meteen wist ik dat deze duinen de mooiste zijn die er bestaan. Het is bijna een on-Nederlands beeld. Wanneer de duinbranden een groot gedeelte van al dit moois in de as leggen, komt een nachtmerrie uit.”
Er wordt bij iedere brand uitgegaan van brandstichting. Toch is er tot op de dag van vandaag niemand gepakt. Knaagt dit aan u?,,Ja dat doet het zeker. Maar het is zoals het is. Ik weet dat er alles aan gedaan wordt om de dader te pakken te krijgen. In de Veluwe heeft ook een hele tijd een pyromaan rondgelopen, het duurde vier jaar voordat ze hem konden arresteren. Het bos en de duinen hebben veel ingangen wat het voor een dader gemakkelijk maakt om te ontkomen. Het is belangrijk dat iedereen alert is zodat mogelijke nieuwe branden op tijd gedoofd kunnen worden. Wanneer de schade minimaal blijft, gaat de lol er voor een pyromaan vanzelf vanaf. We zitten nu in een seizoen waarin niets kan gebeuren. Als er straks weer een lange periode van droogte voorbij komt, zullen we extra gaan surveilleren en hopelijk schrikt dat af. Natuurlijk hoop je op een toevalstreffer en betrap je de pyromaan op heterdaad, maar dat zal er waarschijnlijk niet inzitten. Het duingebied is zo ontzettend groot.”
Hoe bent u omgegaan met alle aandacht van de media? Ik kan mij voorstellen dat u niet zit te wachten op interviews terwijl er gigantische brand in uw werkgebied woedt.
,,Dat klopt. Toch heb je als boswachter de taak om de journalisten netjes te woord te staan. Wij kennen het gebied als geen ander. RTV NH is hier de calamiteitenzender en met hun journalisten heb ik goed contact gehad tijdens de branden.
Waar ik mezelf ontzettend aan heb geïrriteerd, waren de journalisten die puur voor een sensatieverhaal naar mij toe kwamen. Ik geloof dat het SBS was maar het kan ook de Telegraaf zijn geweest. Ze vroegen mij wat ik zou doen wanneer ik op dat moment oog in oog zou komen te staan met de pyromaan. Dat soort journalisten hopen dat je de dader iets aan zou willen doen. Zo zit ik niet in elkaar dus aan mij hadden ze op dat moment een slechte. Het liefst zien ze een huilende boswachter die op zijn knieën in een brandend bos zit. Kijk, als je pyromaan bent, lijdt je aan een ziekte. Ik heb gezegd dat ik in dat geval medelijden met de dader zou hebben. Als het iemand is die een hekel aan Staatsbosbeheer heeft en daarom alles in de brand zet, dan denk ik er anders over.”
Staatsbosbeheer maakte in augustus 2010 bekend dat de totale schade ongeveer 2,5 miljoen euro bedraagt. Na de brand van april zijn er geen grote branden meer geweest. Dit heeft te maken met de alertheid van de bezoekers. Beginnende brandjes worden snel opgemerkt. Daarnaast zijn er in mei twee watercontainers en een waterwagen in het duingebied geplaatst. Hierin kan bij elkaar zestigduizend liter water worden opgeslagen; genoeg om dertig tot veertig brandweerwagens van water te voorzien. Op deze manier kan sneller actie worden ondernomen om het vuur te blussen. Bij de voorgaande branden moesten de brandweerlieden hun wagens vullen op een locatie ver van de brandhaard. Zo ging er kostbare tijd verloren die een hoop ellende had kunnen besparen.